Odkrycie najstarszej znanej formy do produkcji monet w rzymskiej Hiszpanii

Archeolodzy z Uniwersytetu w Jaén dokonali przełomowego odkrycia na stanowisku archeologicznym Obulco (dzisiejsza Porcuna w Hiszpanii). Odkryta tam kamienna forma do produkcji monet to najwcześniejszy znany przykład takiego narzędzia w rzymskiej prowincji Hispania. Znalezisko dostarcza kluczowych informacji o systemie menniczym i gospodarce regionu w II wieku p.n.e.

Obulco, istotne miasto ibero-rzymskie, odgrywało kluczową rolę w handlu i ekonomii regionu Górnego Gwadalkiwiru. W okresie od końca III wieku do I wieku p.n.e. funkcjonowało tam jedno z najaktywniejszych centrów menniczych w południowej Hispanii. Produkowane tu monety odzwierciedlały zarówno lokalne tradycje, jak i rosnące wpływy rzymskie.

Odkryta forma, mierząca 11 cm wysokości, 13,7 cm długości i 5,4 cm szerokości, była częścią dwuskorupowego systemu odlewniczego. Jej analiza wykazała, że służyła do produkcji brązowych asów datowanych na lata 189-165 p.n.e. Petrograficzne badania wskazują, że wykonano ją z lokalnego kamienia, co potwierdza wykorzystywanie miejscowych zasobów do produkcji menniczej.

Spektrometria fluorescencji rentgenowskiej ujawniła, że w metalicznych odciskach formy znajdują się ślady stopu miedzi i ołowiu – składu charakterystycznego dla monet z Obulco. Odkrycie to potwierdza hipotezę, że wytwarzane tu monety były integralną częścią gospodarki miasta i jego powiązań handlowych.

Znalezisko na przedmieściach miasta sugeruje, że warsztaty mennicze mogły być ulokowane poza głównym centrum urbanistycznym, prawdopodobnie pod kontrolą lokalnych urzędników lub wojska. Podobne przypadki odnotowano w Carteia, co może wskazywać na szerszy wzorzec organizacji produkcji monetarnej w rzymskiej Hispanii.

Forma mennicza z Obulco jest kluczowym elementem w badaniach nad ewolucją systemu pieniężnego w regionie. Monety z tego okresu często zawierały inskrypcje w językach iberyjskim i łacińskim, co świadczy o postępującej romanizacji społeczeństw iberyjskich. Ponadto, wzrost produkcji monet w II wieku p.n.e. zbiegł się z ekspansją rolnictwa i reorganizacją terytorialną prowincji, co miało istotne znaczenie dla gospodarki rzymskiej Republiki.

Odkrycie to nie tylko uzupełnia istniejące luki archeologiczne dotyczące lokalizacji mennic w rzymskiej Hispanii, ale także otwiera drogę do dalszych badań nad ich funkcjonowaniem.

źródło: 

María Isabel Moreno-Padilla, Mario Gutiérrez-Rodríguez i in., Radzenie sobie z archeologiczną niewidzialnością mennic iberyjskich: analiza technologiczna i kontekstowa pierwszej kamiennej formy do produkcji pustych monet znalezionej w Hispania. Journal of Archaeological Science: Reports, tom 63. Doi.org/10.1016/j.jasrep.2025.105083